Afvalwaterbehandeling: van voorbehandeling tot verantwoord lozen

Afvalwaterbehandeling is het geheel van stappen om afvalwater geschikt te maken voor lozing op het riool, op oppervlaktewater of in de bodem. Welke stappen u nodig heeft, hangt af van uw afvalstroom: vaak begint het met voorbehandeling, zoals het afscheiden van vet, olie of slib, gevolgd door een biologische zuivering, bijvoorbeeld een IBA wanneer er geen riolering ligt. Het sluitstuk is steeds dat het effluent voldoet aan de lozingseisen uit het Besluit activiteiten leefomgeving.

Schematische keten. Van de bron loopt het water via voorbehandeling en zuivering naar het lozingspunt; welke schakels nodig zijn, hangt af van uw situatie.

Wat is afvalwaterbehandeling

Afvalwaterbehandeling is het zo bewerken van afvalwater dat het zonder schade kan worden geloosd. Het is zelden één installatie, maar meestal een keten van stappen die elkaar opvolgen. Eerst worden grove en hinderlijke bestanddelen weggehaald, zoals vet, olie en bezinkbaar slib. Daarna kan een zuiveringsstap volgen die opgeloste en organische verontreiniging afbreekt. Pas als het water aan de gestelde eisen voldoet, gaat het naar het riool, naar oppervlaktewater of in de bodem. Welke schakels u nodig heeft, bepaalt uw afvalstroom en het punt waarop u loost.

Wanneer is het nodig of verplicht

Of behandeling nodig is, hangt af van wat u loost en waar dat naartoe gaat. Loost u bedrijfsmatig water met vet, olie of veel bezinksel, dan vraagt de wetgever vrijwel altijd om voorbehandeling voordat het naar het riool mag. Heeft een woning of bedrijf geen rioolaansluiting, dan moet het huishoudelijk afvalwater ter plaatse worden gezuiverd voordat het in de bodem of het oppervlaktewater terechtkomt. De grondslag voor deze eisen ligt in het Besluit activiteiten leefomgeving. Het bevoegd gezag, doorgaans de gemeente, het waterschap of de omgevingsdienst, kan voor uw locatie aanvullende voorwaarden stellen.

Voorbehandeling: vet, olie en slib

Voorbehandeling haalt de bestanddelen weg die een verdere zuivering of het riool zouden belasten. Voor vet- en zetmeelhoudend water uit keukens wordt een vetafscheider gebruikt; de dimensionering daarvan volgt uit NEN-EN 1825. Voor minerale olie en benzine, bijvoorbeeld op wasplaatsen en tankstations, geldt een olieafscheider, met als norm NEN-EN 858. Bij veel zand en bezinksel gaat er vaak een slibvang aan vooraf. Deze stap werkt op zwaartekracht: lichtere stoffen drijven op, zwaardere zakken, en het tussenliggende water gaat gezuiverd verder. Meer leest u in de artikelen over vetafscheiders en olieafscheiders.

Zuivering en IBA

Waar voorbehandeling de grove bestanddelen weghaalt, breekt een zuiveringsstap de opgeloste en organische verontreiniging af. Bij gewoon huishoudelijk afvalwater zonder rioolaansluiting gebeurt dat in een individuele behandeling van afvalwater, kortweg een IBA. Zo'n systeem zuivert het afvalwater van een woning of klein bedrijf biologisch, zodat het effluent geloosd mag worden op de bodem of het oppervlaktewater. Wilt u weten of dit voor u speelt, lees dan wanneer u een IBA-systeem nodig heeft of bekijk het overzicht van IBA-systemen.

Lozingseisen en vergunning

Aan het eind van de keten staat de vraag of het water mag worden geloosd. De eisen daarvoor staan in het Besluit activiteiten leefomgeving, dat per situatie aangeeft wat is toegestaan en welke voorwaarden gelden. Soms volstaat een melding, soms is een vergunning nodig; dat hangt af van uw activiteit en het lozingspunt. Het bevoegd gezag beoordeelt en handhaaft dit. Omdat de precieze eisen per locatie en per afvalstroom verschillen, is het verstandig om vooraf de situatie in kaart te brengen en zo nodig te overleggen met het bevoegd gezag. Op die manier voorkomt u dat een installatie achteraf niet aan de eisen blijkt te voldoen.

Buffering en neutralisatie

Veel bedrijven lozen niet gelijkmatig maar in pieken: de spoelbeurt aan het einde van de dienst, de reiniging van de lijn, de lediging van een bad. Een buffertank vlakt die pieken af, zodat de behandeling erachter op een rustig, constant debiet kan draaien en kleiner kan worden uitgevoerd. In dezelfde stap kan het water worden geneutraliseerd als de zuurgraad buiten de eisen valt, want een lozing die te zuur of te basisch is, wordt niet geaccepteerd, hoe schoon hij verder ook is. Buffering is zelden het eerste waar een ondernemer aan denkt, en vaak de goedkoopste winst in het hele ontwerp.

Flotatie en verdergaande technieken

Waar bezinken en afscheiden niet genoeg is, komt de volgende trede in beeld. Bij flotatie wordt fijne lucht in het water gebracht; vet, olie en zwevende delen hechten aan de belletjes en stijgen naar het oppervlak, waar ze worden afgeschraapt. In de voedingsmiddelenindustrie is zo'n flotatie-unit, vaak DAF genoemd naar dissolved air flotation, een beproefde stap tussen de afscheider en het riool. Daarboven bestaan biologische en fysisch-chemische behandelingen voor wie aan strengere eisen moet voldoen. Welke trede uw lozing vraagt, volgt uit de eis van het bevoegd gezag en de aard van het water, en juist bij deze grotere investeringen loont een onafhankelijke blik dubbel.

Monstername en de controleput

Wie loost, moet kunnen aantonen wat er geloosd wordt. Daarom eist het bevoegd gezag vaak een voorziening waar een toezichthouder of laboratorium een representatief monster kan nemen: de controleput of monsternameput, op het punt waar al het behandelde water samenkomt en vóórdat het mengt met andere stromen. Wie die put bij het ontwerp meteen meeneemt, is er voor een klein bedrag klaar mee. Wie hem vergeet, mag er later het terrein voor open leggen. Het is een klein onderdeel met een grote rol in de vergunning.

Onafhankelijk advies

Ik verkoop geen installaties, ik breng uw afvalstroom in kaart en reken de juiste oplossing door. Dat betekent dat de keten die ik voorstel klopt met de norm en de lozingseisen, en niet met een verkoopdoel. Ik beoordeel welke stappen u werkelijk nodig heeft en reken de maatvoering uit. Daarna weet u precies waar u aan toe bent, los van wie het levert. Leg uw project voor.

Veelgestelde vragen